Wies Teepe, auteur op ETEN UIT DE NATUUR

Op ontdekkingsreis de natuur in

11/05/202018/04/2018 door Wies Teepe

Zijn het geen uit de hemel gevallen mini-zonnetjes! Deze bloempjes van klein hoefblad zijn ook nog eens bruikbaar als eetbare versiering. De fijngehakte bloemen, bloemknoppen en bladeren en bladstelen kun je rauw over een boterham, salade of dessert strooien.

Vanaf juni moet je ze wel eerst roerbakken of koken. Al sinds eeuwen wordt deze plant gebruikt als voedsel- en geneeskrachtige plant. Nooit te vaak en teveel van eten, want in grote hoeveelheden is het aanwezige PA (= pyrrolizidine-alkaloïde) mogelijk schadelijk voor je lever.

Hoewel hier geen beschrijvingen van zijn en deze stof ook in honing en melk wordt gevonden, omdat hij op het menu van koe en bij staat.

Met de jeugd de natuur in

Ik geef dit jaar aan jonge leerlingen buitenlessen in de Kennemerduinen.

Vorige maand ben ik met hen op stap gegaan in de nog winterse natuur, waar ze zich helemaal instortten. Met hun jonge ogen ontdekten ze kleine beestjes, galappels, diersporen, boomknoppen, jonge kiemplantjes, veertjes en zelfs een half opgegeten muis.

Heel leuk om ze dit struinen te leren. Zij raken al jong vertrouwd met de natuur en zo kan het hun thuis zijn.

Jong de natuur in geeft een goeie start. Je beleeft avonturen, doet spannende ontdekkingen, en vindt bijzondere schatten die je nooit eerder hebt gezien, ook al is het koud.

Zo verhoog je veerkracht en zelfvertrouwen en kan een buitenles wel de leukste les van het jaar zijn. Wil je ook met je kinderen op ontdekkingsreis de natuur in. Dit voorjaar ga ik voor Naya Nature met kinderen en ouders struinen.

Fleurige violensnack

Op 21 maart at ik dit kleurige groentebroodje in de Oranjerie van de Hortus.

Erg lekker, misschien omdat het zo vrolijk oogt? Je kan allerlei bloemen gebruiken om je boterham, sla of andere eten te versieren. Mooi en lekker.

Geschikt zijn: madelief, paardenbloem, pinksterbloem, klaver, goudsbloem, klaproos, korenbloem, rozen, viooltjes.

Pas bij het gebruik wel op dat.je geen planten uit een tuincentrum neemt, ook niet zelf gekweekt van regulier zaad. Dat zit vol fungiciden, herbiciden en andere uiterst ongezonde stoffen.

Gevlekt longkruid ofwel Pulmonaria officinalis heeft malse en sappige bladeren die je in april en mei rauw kunt eten.

Later in het jaar worden ze taaier en kun je ze het best stoven. De bloemen kunnen rauw gegeten of als thee gebruikt.

Opvallend is dat net uitgekomen bloemen roze van kleur zijn, later worden ze lila en tot slot blauw.

Door de veranderende zuurgraad in de ouder wordende bloem verandert het anthocyaan van kleur.

In het wild is deze plant erg zeldzaam, maar van de exemplaren uit je eigen tuin kun je natuurlijk plukken.

Japanse Duizendknoop, ofwel Fallopia japonica is een lekkere plant met enorme groeikracht.

Al eerder gaf ik jullie het recept voor jam van Japanse Duizendknoop.

Afgelopen maandag heeft Yvette van Boven in haar kookprogramma Koken met van Boven het recept van chutney, en ijs gegeven.

Beste tijd om te plukken: april.
Dus sla je slag!

Hoe word je een duurzame wildplukker?

11/05/202016/03/2018 door Wies Teepe

Het wordt weer warmer en lichter, na de vorst en de winter. Alles ontwaakt en ik ben ook weer op pad.
Op een zonnige zuidoever langs een slootje in Anjum zag ik alweer het nieuwe speenkruid.

De jongste blaadjes (zie foto boven) zijn zoet, vitaminerijk en lekker. Zodra er knoppen verschijnen worden ze steeds bitterder en minder lekker.

Dus weet je nog wat van die hele jonge blaadjes te vinden? Laat je kans niet voorbij gaan. Een of twee blaadjes missen verstoort de plant niet. Je kan ze zo rauw eten als snack, of in een salade of op brood doen.

Onlangs stond er een alarmerend stukje in het Parool over stropers. Het gaat over het onnadenkend en ongebreideld meenemen van grote hoeveelheden tonderzwammen, sneeuwklokjes en andere planten uit het Amsterdamse Bos.

“Onlangs werd nog een dame betrapt die een hele tas vol daslook bij zich had. Twee kilo.”

Voor mij als natuurliefhebber komen de belangen van plant en dier op de eerste plaats. Het is heel egoïstisch als mensen geen rekening houden met de belangen van andere levende wezens.

Bovendien hebben wij mensen er zelf last van als het volgend jaar de planten door onnadenkend roven zijn verdwenen.

Het bos is niet alleen van de mens, wij zijn te gast bij de bosbewoners. Alleen met de juiste kennis van natuur kan je je permitteren op bescheiden schaal wild te plukken.

Dus hoog tijd voor mijn duurzame wildplukregels!

….Laatst had ik in Zeewolde met een groepje keurig wat bloempjes en blaadjes geplukt op een prachtig bloemrijk grasland. Uiteraard geheel volgens de regels.

Kwamen we op de terugweg weer langs dit mooie veldje, bleek het met een maaimachine van de gemeente totaal afgemaaid te zijn.

En gelukkig overleeft het weitje dat toch ook.

Hou je ook zo van de natuur?
Doe je graag aan wildplukken en wil je er meer over leren?
Wil je het meer gaan doen maar voel je je nog wat onzeker of je wel het juiste plantje hebt?
Of wil je je eetbare-planten-kennis weer eens ophalen?

Wandel een keer met me mee!

Dan leer ik je ook hoe je mijn wildplukregels in de praktijk kunt toepassen.

Japanse Duizendknoop, ofwel Fallopia japonica is een plant met enorme groeikracht. Helemaal niet populair bij tuiniers, terwijl tuinders deze plant in de jaren ’70 naar ons land hebben gehaald omdat ie zo mooi en elegant is!

Volgens mij is het een fantastische plant, een heerlijke smaak en super-gezonde effecten. Zijn groeikracht komt door zijn eetbare kwaliteiten. Om de vele vraat te overleven moet ie wel hard groeien. Anders was ie al uitgestorven.

Recept Japanse duizendknoopjam

Herfst: tijd voor chutney

11/05/202003/11/2017 door Wies Teepe

Natuur over de grenzen

Met zijn staart als een dood blaadje valt deze gekko helemaal niet op.

Ook niet toen ik deze foto van hem maakte, ongeveer een maand geleden op natuurreis in Madagaskar, in het tropisch oerwoud van Ranomafana.

Hij zit bovendien heel stil en beweegt niet.

Is het geen mirakel hoe zoiets in de evolutie kan ontstaan, de bladstaartgekko!

Tropisch oerwoud

Bijna een maand na terugkeer van mijn bijzondere reis – met een aantal natuurcollega’s van de Hortus – ben ik nog steeds vol van de indrukken.

Daarom kan ik het niet laten nog een paar beelden met jullie te delen, niet van planten zoals je gewend bent van mij, maar van dieren.

Zoals de giraffennek kever, een knalrood kevertje met een hele lange nek, die we op een blaadje in een boom in het oerwoud zagen zitten.

En de buitenissige tor met de slurf van een olifant, die dan ook de olifantskever heet.

Makay

In de Makay – een heel afgelegen droog gebied waar wij de eerste Nederlanders waren die er ooit kwamen – bogen we ons naar een wonderlijk wit korstmos op een boomstam, dat opeens ging bewegen!

Het bleek een groepjes cicades, de Flatida coccinea.

Eén van mijn reisgenoten, Fred Triep, filmde dit fenomeen.

Natuurreservaat

In natuurreservaat Tsingy de Bemaraha – een karstlandschap met zwarte vlijmscherpe kalkpunten – zagen we op nog geen zes meter afstand toch zoiets bijzonders, een heel zeldzaam knaagdiertje van een dierenfamilie die nergens elders ter wereld voorkomt, hij heet westelijke nesomys.

Reisgenoot Jan Timmer maakte dit filmpje. Let eens op de oortjes van nesomys, hij luistert heel aandachtig, terwijl wij zo dichtbij waren, opgewonden maar heel zacht fluisterend.

Van deze soort zijn heel weinig waarnemingen en foto’s. Voor zover wij weten is dit de eerste video. Wereldprimeur dus!

Endemisch

Naast een divers dierenrijk dat verder nergens ter wereld voorkomt, heeft Madagaskar ook een unieke flora: 89% van de soorten is endemisch, dat betekent dat zij alleen daar voorkomen. Overal waar ik ook keek zag ik nieuwe planten! Een geweldige ervaring.

Nauwelijks bekomen van mijn verbazing van een hele nieuwe plant, zag ik alweer iets wat ik nog nooit gezien had! Baobabs in alle soorten, orchideeën, grassen, bomen, bloemen, waterplanten, peulen en de karakteristieke pachypodium, een geslacht van succulenten (vetplanten) uit de maagdenpalmfamilie.

Die lijkt op een bonkige steen of dorre cactus maar er komen blaadjes en kleurrijke bloemen aan.

Zie een paar mooie exemplaren van pachypodiums op de botanie website van Fred, compleet met determinatietabel.

Middeleeuwen

Opvallend vond ik dat de bevolking van Madagaskar de planten in hun leefomgeving niet alleen gebruikt als voedsel, maar dat de Malagassiërs vrijwel totaal afhankelijk van de planten zijn voor alle aspecten van het dagelijks leven: om huizen en kleine kiosken voor verkoop langs de weg te bouwen, om handkarren van te maken, als inkomstenbron door verkoop van bessen en vruchten, grote bladeren als verpakkingsmateriaal, brandstof enzovoorts.

Een barbecue wordt ter plekke gemaakt van takken die met een kapmes vers van de struiken worden gehakt.

Het gaat een beetje zoals bij ons in de Middeleeuwen, stel ik me voor.

Thuis

Na oerwoud, bergen, savanne en zee, ben ik weer terug in mijn vertrouwde, bekende omgeving.

Ik heb het geluk gehad de afgelopen weken met veel groepen lekker op stap te gaan en heb de Nederlandse natuur weer volop kunnen begroeten.

Omdat het weer zo zacht en zonnig is geweest, zijn de planten blijven groeien en vormen ze nog steeds jong blad.

Afgelopen zaterdag zelfs nog een heerlijke omelet gebakken met zeer jong zevenblad uit het Amsterdamse bos.

Het verbaast me wel eens met hoeveel emotie tuinliefhebbers praten over zevenblad, braam en soortgelijke dappere planten met grote groeikracht. If you can’t beat it, eat it.

Zevenblad, ofwel Aegopodium podagraria is een plant met veel groeikracht . Om die reden niet populair bij tuiniers. Des te meer bij eters uit de natuur! Vanwege de heerlijke smaak. En goed tegen jicht en reuma. Ik denk dat de groeikracht komt omdat ie zo lekker is. Om de vele vraat te overleven is een goed regeneratie-vermogen noodzakelijk. Anders was ie al uitgestorven.

Beleef plezier aan het zevenblad en probeer mijn recept eens! Ik hoor graag je bevindingen.

De Nederlandse zon is net niet sterk genoeg om vijgen volledig te laten rijpen. Dat geeft helemaal niet. Deze groene harde vruchten zijn uitermate geschikt voor een zoetzuur herfstrecept.

Ook toepasbaar voor andere vruchten die niet meer rijp gaan worden, appels ofzo. Uitstekende manier om dit fruit toch nog te gebruiken en alvast iets lekkers te hebben voor de donkere dagen. Zo werk je aan een fijn voorraadje voor de winter.

De vijg komt oorspronkelijk uit een warmer gebied. Vanuit tuinen en parken is hij verwilderd in de stad en kan zich nu zelfstandig handhaven en verspreiden. Daarom is hij opgenomen in de Nederlandse Flora.

Het is een zogenaamde ‘stadsafhankelijke’ soort; buiten de warmte van de stad kan hij niet overleven. De vruchten zijn prima te gebruiken, rijp of onrijp.

Recept vijgenchutney

Mijn favorieten van zomer 2017

11/05/202004/08/2017 door Wies Teepe

Mens onderdeel van de natuur

Terwijl de muntchutney op het fornuis staat te pruttelen en de moerasspirea-limonadesiroop afkoelt, heb ik mooi even tijd om jullie te vertellen over mijn favorieten van deze zomer. En dan stuur ik gelijk wat recepten mee, voor degenen die zin en tijd hebben om zelf iets te maken.
Want iets doen, daar wordt een mens het meest gelukkig van, zo leerden mijn zus Marijke en ik afgelopen week op de cursus Stoïcijnse levenskunst van Miriam van Reijen.

En het besef dat je als mens niet buiten of boven de natuur staat, maar er onderdeel van bent, niet anders, beter of slechter dan de andere levende wezens (Spinoza, Ethica deel II).

Deze week stond in de krant (NRC 1 augustus, pagina 6) het verheugende bericht dat de jager-verzamelaars gezonder waren dan de landbouwers, ze waren langer, werden ouder en hun skeletten vertonen minder aantastingen van tanden en botten die duiden op ondervoeding en ziekten. Lang leve eten uit de natuur dus!

Vorige week dronk ik voor het eerst weegbreethee, alleen de naam al is poëtisch. Op de foto zie je de smalle weegbree. Zijn broertje, de grote weegbree is even lekker.
Een stuk of 7 blaadjes, en dan een kwartiertje laten trekken, langer mag ook.
De smaak? Die is verrassend aromatisch en nog het best te omschrijven als ‘paddenstoel’. Ook lekker met een snufje zout, dan wordt het bijna bouillon.

Mijn andere favorieten van deze zomer zijn, in volgorde van oogsten: linde en moerasspirea. Van elk heb ik een recept voor jullie.

Van enkele van jullie kreeg ik reactie, zo was het bijzonder leuk om van Katinka te horen dat zij, een van de recepten uit mijn laatste nieuwsbrief uitproberend, een fles dennenolie heeft gemaakt die “zo fantastisch smaakt!!”

Linde, ofwel Tilia cordata is in veel opzichten een plant van het hart. De bladeren zijn scheef hartvormig, de hele boom vormt een omgekeerd hart, en de soortnaam cordata duidt op het hart. Misschien omdat de aromatische thee vochtafdrijvend en bloeddrukverlagend is?
Vanwege de heerlijke smaak draag ik hem in ieder geval een warm hart toe.

Moerasspirea
De roomwitte tuilen met donzige bloempjes van de moerasspirea lijken te zweven boven de plant. Zalig voor thee, gelei of limonade. De plant bevat salicylzuur-verbindingen, dit is de werkzame stof uit aspirine, die zijn naam dan ook van deze plant kreeg! Niet alleen mooi en lekker maar ook nog eens goed tegen hoofdpijn, koorts, ontstekingen en jicht. Niet voor niets noemen de Engelsen haar “Queen of the meadow”.
Terwijl mijn zus Laurien en ik deze bloemen plukten in Frankrijk, kregen we een hartelijk “bonne récolte”(goede oogst) gewenst van voorbijgangers!

(On)kruid, recepten voor vlier en den en meer zomerse genoegens

11/05/202019/06/2017 door Wies Teepe

“Dat is toch onkruid, dat kun je toch niet eten?”

Dit hoor ik heel vaak op wandelingen, excursies en workshops Eten uit de Natuur als ik wijs naar een smakelijke eetbare plant.

Maar als je nadenkt over onze voorgeschiedenis als oermens, dan wordt het ineens vanzelfsprekend, want voordat de mens ongeveer 12.000 jaar gelden aan landbouw ging doen, kwam al ons voedsel natuurlijk uit de natuur.

Wilde planten zijn de voorouders van onze huidige groentes. De jaren dat de mens in een winkel zijn groentes koopt, zijn een fractie van de tijd dat de mens als jager-verzamelaar zelf zijn kostje bij elkaar scharrelde.

De rechtop gaande mens (Homo erectus) ontstond zo’n 2,8 miljoen jaar geleden en de mens met grote hersens (Homo sapiens) ongeveer 300.000 jaar geleden, volgens de krant van gisteren. Dus ga maar na!

Minstens even interessant is de vraag: wat is nu eigenlijk onkruid?

Jac. P. Thijsse heeft hierover vlak voor de 2e wereldoorlog een boekje geschreven, getiteld ‘Onkruiden’.

Hij begint dit boek met:

“Zoolang de menschen nog leefden van wild, visch en vogeleieren bestond er geen onkruid. Het kwam tegelijk met landbouw en veeteelt.”

En even verderop:

“Maar wat is eigenlijk onkruid? […] Elke plant die uit zichzelf komt groeien op plaatsen waar wij haar niet begeeren te zien, plaatsen waarvoor wij zelf een bepaalde bestemming hebben.”

Wat denken jullie dat je aan eetbaars op de fleurige foto hierboven ziet?

Met een beetje speuren zie ik al:

een klaproos; de bloemblaadjes zijn eetbaar en staan mooi op een salade
grassen; van de zaden van gekweekte grassen maken wij o.a. brood, muesli, taart en pasta; dit zijn onze granen
dagkoekoeksbloem; mooi maar niet eetbaar voor de mens
kamille; van de bekende thee
met lijkt dat ik ook perzikkruid zie; lekker als groente in omelet, soep of quiche

Door het mooie, warme weer, kwamen de afgelopen weken veel planten versneld in bloei. Dan is het zaak om op het juiste moment te oogsten en deze oogst te verwerken tot iets lekkers wat een tijdje houdbaar is: het proces van conserveren.

Ben je al begonnen?

Of heb je nog geen idee wat je nu zou kunnen wildplukken?

Nu is het moment om de aromatische jonge scheuten van de den en de geurige bloesem van de vlier te verzamelen.

Heerlijke recepten die makkelijk te maken zijn.

Vind je het ook leuk om te speuren in een weitje zoals op de foto boven en meer te weten te komen over eetbare bloemen en planten?

Ga dan een keer met mij mee op pad!

De natuur is nu zo uitnodigend! Door de lange dagen zijn de planten hyperactief, hun fotosynthetische machinerie rust ’s nachts maar enkele uren. Deze komende maand is er keus genoeg.

Vlierbloesem

31 mei, Koeienweide, Vondelpark, Amsterdam
Ook deze vlier is door het warme weer van eind mei, ineens massaal in bloei gegaan. De roomwitte bloemen kun je gebruiken voor: limonade, gelei, pannenkoeken, vlierazijn. Allemaal even lekker! Grijp je kans!

foto Jules Kootwijk

Den

8 Juni, thuis
Zodra de jonge scheuten van de den beginnen te groeien is het tijd om te oogsten. Je herkent ze makkelijk aan de frisgroene kleur en het kleine formaat. Ze groeien vanuit het eind van de volwassen takken. De naalden zijn nog niet volgroeid en geven hun aroma’s makkelijker prijs. De smaak is citrus-achtig.

Hier vind je recepten voor vlier en den

Zonnende paardenbloemen

11/05/202017/05/2017 door Wies Teepe

Hoeveel bloemen zie je op de foto? Zijn het er een stuk of vijf, of 500 ? Kijk nog eens goed, hoeveel meeldraden en stampers zie je…..

De echte kenners weten meteen dat het tweede antwoord goed is. En de anderen hadden dat waarschijnlijk al vermoed, anders was het wel erg makkelijk.

De paardenbloem is een composiet, ofwel een samengesteld-bloemige.

Dus wat zo op het oog één bloem is, blijkt een hoofdje te zijn met een stuk of 100 lintbloemen die naar buiten toe steeds langere linten hebben.

In de zwarte bloemknop midden op de foto zitten dus 100 lintbloempjes verstopt die elk een eigen meeldraad en stamper hebben. Met elkaar staan ze op één bloembodem.

Als de bloem uitgebloeid is en je de pluizebol goed bekijkt, heeft ieder bloempje een eigen zaad met parachute gevormd. Zodat de wind de zaadjes op een droge dag makkelijk een kilometer ver weg voert! Aantrekkelijk, hè, om de natuur hiermee een handje te helpen.

De paardenbloem heeft veel volksnamen, zoals zonnebloem, mollensla, suikerijbloem, melkwied, blaasbloem, boterbloem, pissebedder en pissebloem. Dit laatste vooral in Zuid-Nederland, waarschijnlijk vanuit het Frans: pissenlit. Want inderdaad: de plant is diuretisch, vochtafdrijvend dus je gaat ervan plassen.

Zie voor meer volkse namen de site Pland van het Meertens Instituut, waar meer dan 300.000 namen zijn opgenomen, erg leuk en leerzaam om hier eens een kijkje te nemen als je meer wilt weten over volksnamen voor planten.

Deze oude namen zeggen veel over de eigenschappen van de plant. En duiden erop dat de paardenbloem van oudsher al een uiterst bruikbare plant is, je kunt er zo’n beetje alles van eten:

van de bloem kan je thee, limonade, gelei, likeur, bier of ijs maken. ook kun je ze gebruiken als smakelijke garnering voor op de sla, taart of soep.
van de jonge bloemknoppen maak je lekkere kappertjes door ze in te leggen in azijn.
de jonge bladeren kun je eten, helemaal als ze onder een molshoop hebben gelegen en ze bleek zijn gebleven vandaar de naam molsla
de penwortel kun je in de herfst als schorseneer eten.

Dus als je al die pluizebollen in het gras ziet staan, weet dan dat ze een voorbode zijn voor al het lekkers wat volgend jaar gaat komen! Onder handbereik voor iedereen.

En als je de stap zet om het gewoon te DOEN, kan ook jij ervaren hoe leuk het is om je eigen limonade te drinken of kappertjes te eten.

Paardenbloem

9 April, Amstelveen
Fietsend langs het Zwarte Pad op een zonnige voorjaarsochtend, werd mijn oog getrokken door deze gele zonnetjes die daar die ochtend voor het eerst stonden. Er ging een haast hypnotiserende werking van uit. Ik voelde me als een bij die er naartoe werd gezogen en moest deze mei-bloem wel vastleggen.

Recept van paardenbloemlimonade

Recept van kruidenomelet

Gewone Wolzwever

9 mei, Vogeleiland
Met een heel gezellig groepje natuurliefhebbers van Cordaan fotografeerde mijn nichtje Emma dit insect. en Greet wist hem op naam te brengen. Wat een beauty! Opvallend is de lange tong waarmee hij diep in de bloem de nectar opzuigt, de wollen ‘vacht’ en gevlekte vleugel. Insecten zijn essentieel voor de bestuiving van de planten! Wil je hem zien vliegen? Kijk dan hier!

Lengende dagen

11/05/202020/03/2017 door Wies Teepe

Lente, zien, ruiken en voelen!

De dag heeft het weer gewonnen van de nacht! Want drie dagen geleden was het precies even lang licht als donker!

Vandaag is de dag alweer 13 minuten langer. En pas over 6 maanden gebeurt het omgekeerde.

Nu de dagen weer in een rap tempo (4 minuten per dag!) langer worden, merk je de gevolgen aan alles in de natuur.

’s Morgens begint het al, de vogels zingen nu op hun mooist. Hun pijnappelklier registreert het langer worden van de dagen en maakt hormonen waardoor ze gaan zingen, zoeken naar een partner, nesten bouwen en al die dingen doen die horen bij de lente.

Hoe mooier een vogel zingt, hoe meer nakomelingen. Ook bij ons mensen heeft het langer worden van de dagen effect, namelijk op ons dag-nachtritme. Had je al gemerkt dat je vroeger wakker wordt?

Je ziet de lente ook, kijk maar eens naar al die boomknoppen die elke dag dikker worden; de katjes aan de bomen, de bollen die uit de grond komen en de kruiden die hard groeien, vooral als ze op een luw plekje staan. Beloftes voor de heerlijkheden die gaan groeien.

En je voelt de lente, de warme zon heeft al kracht.

Als je geluk hebt en tijd, kan je al zalig op een terrasje zitten of natuurlijk een heerlijke wandeling maken..

Vanmorgen maakte ik deze foto hierboven in het Oosterpark. Je ziet de hazelaar met zijn twee verschillende bloemen, de grote lange hangende katjes zijn de mannelijke bloemen en de kleine violette pluimpjes zijn de vrouwelijke bloemen. Eéntje zit rechts aan de tak, de ander boven de mannelijke katjes. Dat zijn straks in september hazelnoten geworden, als alles tenminste meezit..

Mahoniestruik

28 Januari, Oosterpark
Soms ruik je in het park ineens een fantastische geur. Kijk dan rond of je deze bloem ziet. In het najaar zijn dit paarse bessen on trossen, waar je lekkere jam van kan maken, die bovendien een intens paarse kleur heeft. Culinair en esthetisch een groot genoegen. In het wild zul je de mahoniestruik niet tegenkomen, want hij is niet inheems. Maar ik word altijd blij als ik hem zie en ruik.

Winterse getuigenissen

11/05/202020/01/2017 door Wies Teepe

Midden in deze koudste tijd van het jaar mijn tiende blog van Eten uit de Natuur.

Alles lijkt stil te staan als het zo koud is. Toch is er veel te zien als je op pad gaat en goed om je heen kijkt. De kou geeft mooie en curieuze ijsafzettingen op planten.

Afgelopen woensdagochtend waren alle planten en bomen in het Oosterpark bedekt met ijsnaaldjes. Dat kun je goed zien op deze foto van de plataan.

In december hadden we naast koude dagen ook veel dagen met zon. Het leuke was dat je voor Kerst alweer jonge blaadjes zag verschijnen aan de kruiden onder de bomen.

Omdat alle blad van de bomen zijn gevallen komt er veel meer zonlicht op de bodem. Daarvan profiteren zevenblad, madelief en hondsdraf. (Zie onder)

Al is er nu nauwelijks iets te eten uit de natuur, het blijft een plezier om te kijken wat er gaande is.

Op zonnige zuidglooiingen komt het jonge speenkruid alweer boven de grond, een vroege zag ik zelfs al in bloei, op 16 januari, terwijl het vroor.

De inheemse planten in Nederland zijn gewend aan de kou en kunnen er goed tegen.

Ook teer blad, zoals van de veldzuring kan prima tegen een paar graden vorst. De rozetten bevatten nu grotere oude bladeren en daarnaast jonge kleine blaadjes. Zo’n klein blaadje is niet te versmaden, fris-zuur.

De blaadjes zijn voor de bloei prima eetbaar als sla, de smaak is spinazie-achtig en een tikje bitter. Later in de lente wordt hij steeds bitterder, dus nu is de tijd om toe te slaan. En als je per plant slechts één of twee blaadjes plukt heeft de plant er niet al te veel hinder van en herstelt zich makkelijk.

Zevenblad

13 December, Amsterdamse Bos
Bijzonder dat nu al naast de oude grote bladeren, kleine jonge blaadjes uit de grond komen. Deze zevenblad doet zijn naam eer aan, het samengestelde blad bestaat uit 7 deelblaadjes. Maar je ziet ze ook wel met 3, 5 of 9 deelblaadjes. Lekker in soep of als groente, maar rauw zijn de hele jonge blaadjes het lekkerst, als snack tijdens de wandeling, op brood of verwerkt tot pesto.

Madelief

13 December, Amsterdamse Bos
Ook in de donkerste maand groeit en bloeit het madeliefje. De blaadjes zijn lekker fris in de sla, de bloempjes een smakelijke versiering op hapjes of in de soep. En van de bloemknoppen maak je kappertjes door ze in het zuur te doen. Kost geen geld, alleen tijd!
Herkenbaar aan de bekende bloempjes, een krans van witte lintbloemen rond een hartje van gele buisbloemen, echt een composiet.

Hondsdraf

13 December Amsterdamse Bos
Om zich te beschermen tegen vraat, maakt hondsdraf een sterk en kenmerkend aroma. De smaak lijkt nog het meest op Provençaalse kruiden maar op mijn vraag “waar doet de geur je aan denken?” hoor ik vaak: munt, basilicum of wiet. Lekker in tomatensaus, kruidenboter en als thee. Of onder het vel van een kippetje in de oven. Herkenbaar aan zachte beharing, geur, gelobde bladrand, nervatuur en bladvorm.

Hondsdraf

16 Januari, Boerderij Meerzicht
In bevroren toestand voel je niet alleen maar zie je dat de hondsdraf behaard is. De ijskristallen zetten zich af op de uitsteeksels, de haartjes dus. De cellen van het blad bevriezen niet, de opgeloste stoffen fungeren namelijk als anti-vries. De vorst schaadt het blad dus niet, zodra de zon erop schijnt is al het leed weer geleden.

Gele kornoelje

18 januari Oosterpark
Deze gele kornoelje stond op het punt te gaan bloeien toen de huidige kouperiode aanbrak. Onder de ijsharen zijn de knoppen dik en het geel van de bloempjes schemert er al doorheen. Als het straks weer warmer is gaan de knoppen bloeien. In augustus rijpen de ovale rode bessen waar je lekkere frisse en pittige jam van kunt maken. Onthouden dus, waar je nu de bloemen ziet zijn straks bessen.

Zo tegen een zwarte achtergrond zie je de lange dunne ijsharen nog beter. Blijkbaar groeit een ijskristal bij voorkeur op een vorige als het zo koud is en vormt zo lange haren.

Meer weten over deze plant? Bekijk het filmpje van Eveline van Dijck.

Braam

30 December, Larense hei bij ’t Bluk
Zo schitterend, deze ijskristallen op het braamblad. De uitsteeksels aan de randen zijn blijkbaar de beste plek voor een ijskristal om te groeien.

Voorbereiding op de Winter

11/05/202011/11/2016 door Wies Teepe

“Als het zonnig is, gaan de planten gewoon door met groeien, ook in de winter!”

De winter komt eraan en ieder bereidt zich daar op zijn eigen manier op voor.
Dieren trekken weg of gaan in winterslaap. Andere zijn bezig voedselvoorraden aan te leggen van de bessen en noten die nu volop te vinden zijn.

Je ziet ze nog wel hangen: de vruchten van lijsterbes, meidoorn en rozebottel, maar veel minder dan een maand geleden. De beukennootjes en kastanjes liggen nu nog deels op de grond. De hazelnoten zijn al allemaal verdwenen, die zijn opgegeten of zitten ergens verstopt op een goede schuilplaats, onder de grond.

Ook planten bereiden zich voor op de komende winter. De meeste bomen en struiken verliezen hun blad na eerst alle nuttige voedingsstoffen eruit gehaald te hebben, wat leidt tot die prachtige kleuren.

Voor ons een plezier om naar te kijken, maar wat heeft de boom daar eigenlijk zelf aan?

De energie die in het bladgroen zit wil de boom behouden voor hij het blad laat afvallen.

Omdat het bladgroen niet oplosbaar is in water, moet het groen worden omgezet in stoffen die dat wel zijn, en die de boom daardoor kan opnemen. Dit is

xanthofyl voor de gele kleur,
carotenoïde voor oranje
anthocyaan voor rood en karmozijn

Deze stoffen worden met de sapstroom mee naar binnen gevoerd.

Doordat we dit jaar een warme nazomer en herfst hebben, is het blad veel langer dan anders aan de boom gebleven. Met dit extra voedsel versterken ze hun immuunsysteem en worden dus sterker en gezonder.

Als al het blad is afgevallen staan alle processen in de boom vrijwel stil en is het wachten op lengen van de dagen…. maar zover is het nog niet.

De kruiden vertragen hun groei en als het al te koud wordt sterven de bovengrondse delen af en overwinteren ze onder de grond, met hun wortelstel of als knollen en bollen.

De eenjarige planten doen het nog simpeler: die overwinteren als zaad.

Maar als het zonnig blijft, dan gaan de planten gewoon door met groeien!

De brandnetel op de foto is vorige week genomen. De nog jonge smakelijke toppen zijn duidelijk te zien.

Voor een eter-uit-de-natuur is er nog volop te vinden. Dankzij de zonnige dagen zijn er brandnetel, hondsdraf, munt, look-zonder-look, smalle weegbree en veldzuring genoeg, om maar eens een paar lekkere wilde groentes en kruiden te noemen.

Wil je ook een wintervoorraad aanleggen?

Dan kun je deze heerlijke en goed houdbare membrillo maken van kweepeer:

Nazomer in september

11/05/202025/09/2016 door Wies Teepe

Strategie

Nazomer vind ik de beste omschrijving van het zachte mooie aangename weer van nu. Bessen, noten, vruchten en zaden zijn er volop. Sommige zaden zijn verpakt in een smakelijk jasje zodat dieren ze willen eten en al doende de zaden verspreiden. Andere zijn klein en licht zodat ze bij droog weer door de wind worden verspreid.

Elke plant heeft een eigen strategie voor het verspreiden van zaden.
De twee uiterste strategieën zijn:

veel energie steken in vruchten waarin relatief weinig zaden verpakt zitten, zoals bij de appel
veel kleine lichte zaden zonder vrucht of bes, zoals bij de paardenbloem of iep.

Voorbereiding

Als je goed kijkt hebben de bomen en struiken zich al helemaal voorbereid op 2017. In de oksels van bladeren zie je de knoppen voor volgend jaar al zitten. In miniformaat is alles al helemaal klaar, blaadjes en bloempjes.

Bij het aanmaken van de knoppen, zo rond juli – augustus, beslist de boom op basis van de weersomstandigheden of hij meer gaat investeren in zichzelf door bladeren aan te maken of dat hij zijn energie steekt in bloemen: de volgende generatie.

Veel bessen en vruchten duidt op een droge zomer in het jaar ervoor en niet op een komende strenge winter. Het is een leuk fabeltje dat planten kunnen voorspellen of het een strenge winter wordt.

Herfst-equinox

De lange dagen van de zomer hebben plaats gemaakt voor steeds kortere, zojuist hebben we de herfst-equinox beleefd (22 september), het moment waarop de zon loodrecht boven de evenaar staat en dag en nacht precies even lang zijn.

Aan de evenaar is dat globaal altijd zo, maar hoe dichter bij de polen, hoe groter de verschillen tussen dag en nacht door het jaar heen.

Bitter

Deze dikke rode lijsterbessen zijn eetbaar als je ze kookt en zeeft, maar meestal zijn ze nogal bitter. Het helpt als er nachtvorst overheen gaat, de bitterstoffen worden dan deels omgezet in zoet. Dat werkt namelijk als antivries. Net als bij de boerenkool zoals bekend.

Recept lijsterbesgelei
Voor wie van bitter houdt is dit een lekkere snack: een schepje gelei op een blokje kaas.

Recept meidoornbessengelei
Voor wie niet van bitter houdt, maar wel van de appelachtige smaak van meidoorn